Türkiye çocuk haklarını insan haklarına dayanarak korunmasını belgeleyen BM Çocuk Haklarına dair Sözleşmeyi ( BM ÇHS) 29-30 Eylül 1990 tarihinde Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde düzenlenen Dünya Çocukları Zirvesi’nde imzalamış, 17. 29. ve 30. maddelerine itiraz kaydıyla çekince koyarak 9 Eylül 1994 tarihinde onaylamıştır. 27 Ocak 1995 tarih ve 22184 sayılı Resmi Gazete’de yayınlanan 4058 sayılı Kanunla onaylanmış olan bu Sözleşme o tarihten bu yana ulusal hukuki bir belge niteliğindedir.
BM ÇHS’yi kabul etmesine karşın Türkiye’de çocukların yaşama ve gelişme, çocuğun yüksek yararı, ayırımcılık gözetmeme ve katılım hakları birçok alanda ihlal edilmektedir. Çocuğun katılım hakkına ilişkin gerçekleşen ihlaller bu ihlallerin başında gelmektedir.

Demokrasinin ve insan haklarının temel prensipleri arasında da yer alan katılım hakkı çocuklar açısından ne yazık ki yeterince yaşma geçirilmemekte, çocukların görüşleri, önerileri, eleştirileri yeteri kadar kamusal alanlara yansıtılmamaktadır.

Çocuklar tüm toplumda “gelecek nesil” olmaktan öteye geçememekte, şimdiki zamanın birer bireyi ve yurttaşı olarak görülmemekte çoğu zaman araçsallaştırılmaktadır. Bu durum; geleneksel yaklaşımlardan, toplumun hak temelli bakış açısına ve bilgisine sahip olmayışından ve çocuklara yönelik hizmet veren kişi ve kurumların çocukların potansiyellerine inanmamalarında ya da bu konuda cesaret gösterememelerinden kaynaklanmaktadır.

Türkiye’nin 27 milyonluk çocuk nüfusu pek çok ülkenin nüfusundan kat kat fazladır. Buna karşın ağır aksak yürüyen eğitim siteminin dışında çocuk hiçbir hizmet alanının ya da düzenlemenin önceliği olarak yer alamamakta, çocuk ne haklarıyla ne de varlığıyla birey olarak kabul edilmemektedir. Bu yok sayma çocuğa ilişkin sorunların doğru algılanmasını ve bu sorunların çözümünü güçleştirmektedir.

Toplumun genelinde var olan bu anlayış kendini ulusal ve yerel yönetim süreçlerinde de göstermektedir. Ulusal ölçekte gerçekleşen siyasette çocuğa ilişkin uygulamalarda sorun odaklı yaklaşım yaygın olup, sorun kendini göstermeden onu algılamaya ya da ortaya çıkmasını engellemeye yönelik bütünlüklü bir çaba bulunmamaktadır.

Yerel yönetimlere bakıldığında da aynı durum göze çarpmaktadır. Yerel yönetimler kendilerini çocukla hemen hemen hiç ilişkili görmemektedir. Yerel uygulamalarda çocuğu haklarıyla ve varlığıyla tanıyan ve önemseyen, ona değer veren bir yaklaşımın eksikliği mevcuttur. Çocuklar kendileri düşünülmeden kurulmuş kentlerde, kendilerini önemsemeyen bir sistemin içinde büyümeye ve kendilerini gerçekleştirmeye çalışmaktadır. İyi niyetli pek çok çaba küçük iyileşmeler sağlasa da bütünlüklü yaklaşımın eksikliği ile sorunların çözümüne ulaşmada yetersiz kalmaktadır.

Oysa çocuğun insan olarak sahip olduğu potansiyelini tam olarak gerçekleştirmesi için kendini ilgilendiren konularda görüşlerini ifade etmesi ve karar mekanizmalarını etkilemesi gerekmektedir.

Bu nedenle Gündem Çocuk Derneği olarak toplumsal yaşamda göz ardı edilen çocukların, kendi görüşlerini ifade etmelerine olanak sağlamak ve kendilerini ilgilendiren konularda katılım haklarını kullanabilmelerini güçlendirmek amacıyla Avrupa Komisyonu Türkiye Delegasyonu ve Merkezi Finans ve İhale Birimi desteğiyle “Mesajım Var!” projesini 2008 Kasım- 2009 Mayıs tarihleri arasında gerçekleştirdik.

Proje BM Çocuk Hakları Sözleşmesi’nin ve demokrasinin önemli ilkelerinden birisi olan katılımcı savunuculuk yaklaşımıyla çocukların, haklarına erişimleri önündeki engelleri görünür kılmak ve ilgili aktörlerde bilinç oluşturmayı hedeflemektedir. Ayrıca çocuk haklarına saygı gösterilmesi, çocukların haklarının korunması ve geliştirilmesi konusunda kamu politikalarında sistematik ve olumlu değişimler gerçekleştirmeye yönelik olarak; çocukların kendilerini ilgilendiren konulardaki karar süreçlerine dahil olmalarını sağlamaya, karar alma mekanizmalarını katılımcı hale getirmeye, böylelikle kamusal alanın ve yurttaşlığın kapsamını genişletmeye bu alanda çocukların varlığını vurgulamaya katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Çocukların çocuk hakları hakkındaki görüşlerini ve taleplerini ifade etme olanağının sağlanmasını, bu olanağın geniş ve etkin bir şekilde duyurularak çocukların bu olanağı kullanmalarının teşvik edilmesini ve gelen görüşlerin derlenerek yine çocuklar ile birlikte ilgililerle ve kamuoyu ile yaygın olarak paylaşılmasını amaçlamaktadır. Projenin her aşaması daha sonra başka yerlerde uygulanabilirliğini sağlayacak bir model olacağı kaygısı ile ve buna olanak sağlayacak ayrıntıda kurgulanmıştır.

Projede çocukların çevrelerinde olan biten olaylar hakkında görüşlerini ifade edebilmelerine, haklarının korunması ve geliştirilmesi konularında düşünce geliştirebilmelerine fırsat yaratılmasını sağlayarak; çocukların toplumsal yaşama katılımlarını arttırmayı, başka bir ifadeyle onların doğrudan sivil katılımlarını teşvik etmek amaçlanmıştır.

Ayrıca çocuklarla çalışan kişi ve kurumlar bünyesinde, çocuk katılımı konusunda bilinç ve duyarlılığın artmasıyla çocukların karar mekanizmalarını etkileme gücünün artırılması hedeflenmiştir. Bunun yanı sıra proje tüm etkinlikleriyle demokrasi kültürünün gelişmesine ve çocuk katılımı önündeki engellerin kaldırılmasına yönelik benzer projelerin yapılandırılmasının önünü açacak bir model çalışmasını da ortaya koymaya çalışmıştır.

Son olarak ve projenin beklenen en genel etkisi ise toplumun çocuklara hakları olan “söz hakkı” verildiğinde kendileriyle ilgili konularda ne derece yapıcı ve üretici olabileceklerini görülmesiydi. Projenin uygulandığı ve duyurulduğu yerlerde çocuk haklarının ne olduğu ve bu hakların çocukların yaşamındaki öneminin ne olduğunun çocukların ağzından anlatılması ve bu yolla çocuk hakları konusunda bilinç artışı beklenmiştir.

Bu doğrultuda öncelikli olarak çocukların kendilerini ilgilendiren konularda görüşlerini ve önerilerini toplamak ve toplanan görüş ve önerileri yaygınlaştırılmak amaçlanmıştır. Ayrıca bu verilerin çocuk hakları açısından kullanılabilir olmasını sağlayacak olan ilgili kişi ve kurumların harekete geçirilmesine katkıda bulunmak da amaçlanmıştır.

Projeden beklentilerimiz ise; çalışmaya doğrudan katılan çocukların, kişisel ve sosyal gelişimine destek olmak ve sahip oldukları haklarının farkına varmalarını, bu hakları talep etmelerini, kendilerini ilgilendiren konularda görüşlerini ifade etmelerini sağlamak ve çocuklar tarafından oluşturulan görüşlerin akranlarına örnek teşkil etmesine katkıda bulunmak olmuştur.
Projenin etkinlikleri birkaç aşamada gerçekleşmiştir. Bu aşamalar çocukların kolaylıkla dahil olabileceği ve bu aşamaları yetişkinlerle beraber yürütebileceği şekilde planlanmıştır.

Projenin ilk etkinlikleri çocukların, insan hakları ve çocuk haklarına saygı gösterilmesi, korunması ve geliştirilmesi konusundaki görüşlerinin toplanmasıdır. Bu aşama görüş toplanacak konunun ve muhatabının belirlenmesi ve kullanılacak yöntemin çocuklarla birlikte yapılandırılması üzerine kurgulanmıştır. Birinci aşama etkinliğinde gönüllü bir Proje Çalışma Grubu oluşturulmuştur. Bu çalışma grubu beş çocuk ve üç yetişkinden meydana gelmektedir. Çalışma Grubu çocukların hangi konuda, kime görüş ve öneride bulanacağını belirlemiş projenin tüm çalışmalarını planlamıştır. Bu doğrultuda grubun yaptığı çalışmalar sonucunda toplanacak görüşlerin yeni seçilen belediye başkanlarına yönelik olması ve onlara iletilmesi kararına varılmıştır. Çalışma grubu bu aşamada etkinliklerde kullanılacak görsel malzemelerin üretilmesini planlanmıştır. Görüşlerin duyuru ve tanıtım etkinlikleri aracılığıyla posta kartı ve mektup yazma yöntemleriyle toplanmasına karar verilmiştir.

İkinci etkinlik yaygınlaştırma çalışmalarıdır. Çalışmaya katılımın sağlanması ve duyurulması için afiş, broşür, el ilanı ve çocukların hazırladığı dövizlerle birlikte çocuklarında olduğu bir yürüyüş gerçekleştirilmiştir. Daha sonra katılımı sağlamak amacıyla kentin değişik yerlerinde “Serbest Kürsü Şenlikleri” düzenlenmiştir. Odaklanılan konu itibariyle beş ayrı ilçedeki yeni seçilen belediye başkanlarına yönelik mesajların toplanması için Çankaya, Altındağ, Keçiören, Mamak ve Yenimahalle Belediyelerinde şenlikler düzenlenmiştir.

Şenlikler, Lobi Çalışmaları ve Kitap
İlk şenlik 11 Nisan 2009 tarihinde Çankaya Belediyesi Kuğulu Park alanında gerçekleştirilmiştir. 18 Nisan 2009 tarihinde Yenimahalle Belediyesi Demetevler-Cemre Parkındaki ikinci şenliği 25 Nisan’da Devlet Tiyatroları “Küçük Hanımlar Küçük Beyler” Uluslararası Çocuk Tiyatroları Festivali kapsamında yine Çankaya Belediyesi Kuğulu Park alanında yapılan üçüncü şenlik izlemiştir. 26 Nisan 2009 tarihinde Mamak Kültür Merkezi’nde dördüncü şenlik ve 2 Mayıs 2009 tarihinde ise Keçiören Belediyesi Saper Murat Türkmenbaşı Park alanında beşinci şenlik düzenlenmiştir. Altıncı ve son şenliğimizi Altındağ Belediyesi Ankara Kalesinde 16 mayıs 2009 tarihinde yaptık. Şenliklerde çocukların görüşleri posta kartı ve mektup yoluyla toplanmıştır. Bu şenliklerin yanı sıra görüşleri toplamak ve çocukların katılımını sağlamak için bazı ilköğretim okullarında çalışmalar yapılmıştır.
MEB’e bağlı olan Erken Başarı Koleji, Yıldırım Beyazıt İlköğretim Okulu, Ali Naci Bıyıkçıoğlu İlköğretim okuluna giderek derneğimizi ve projemizi tanıtma fırsatı yakalayarak çocukların görüşlerini topladık.

Proje kapsamında savunuculuk çalışmaları önemli bir yer tutmaktadır. Çocukların talep ve görüşlerini ilgili kişi ve kurumlara iletilmesi ve bu yolla kamuoyunu ve ilgili kişi ve kurumların harekete geçirilmesine yönelik savunuculuk çalışmaları için birkaç yöntem kurgulanmıştır. Bunlardan ilki şu anda okuduğunuz, çocukların görüşlerinin ve model çalışmasının yer aldığı kitabın yayına hazırlanmasıydı. Diğeri ise çocuklarla beraber 30 Mayıs 2009 tarihinde düzenlenen basın toplantısı ve görüşlerin ilgili makamlara iletilmesi için yapılan lobi ziyaretleridir. Bu ziyaretler yukarıda sözü edilen beş ilçenin belediye başkanlarına, TBMM Çocuk Hakları İzleme Komitesi’ne, Çocuk ve Aileden Sorumlu Devlet Bakanı’na yapılmıştır. Ayrıca çocukların görüşlerini ve katılım modelini içeren bu kitap da ilgili kişi ve kurumlara, STK’lara, üniversitelere ve medyaya ulaştırılarak çocukların görüşlerinin kamuoyunda da yaygınlaşması sağlanacaktır.

Yazının bu kısmına kadar daha çok projenin teknik bilgilerini sizlerle paylaştık. Projenin derneğimize, gönüllü çalışan yetişkinlerine ve çocuklara, ailelere, belediye başkanlarına - çalışanlarına, kamu kurumlarına-çalışanlarına, medya -medya çalışanlarına farklı farklı şekillerde etkileri olduğunu gözlemledik. Bu etkiler kimi zaman olumlu kimi zaman olumsuz oldu. Olumsuz ve anlaşılmaz geçen telefon konuşmalarının sonunda tatlıya bağlanarak işimizi daha keyifli hale getirmesi, şenliklerde birebir karşı karşıya kaldığımız sorunlar ve üzüntülerimiz, nasıl çözeceğiz sorusunun altında kalışlarımız, beraber çalıştığımız çocuklara destek olmaya çalışırken onlardan aldığımız destekler bizlere yeni kazanımlar sağladığını fark ettik. Ama hepimiz bu sürecin içinde yer aldık. Beraber yürütülecek çalışmaların etkilerinin daha kalıcı ve çözümleyici olduğunu bu projede bir kez daha görebildik.

Bir kez daha yetişkinler olarak kendimizi ve niyetimizi çocuklara anlatma fırsatı yakaladık. Bu fırsatı çocuklarla beraber oluşturduk. Bu beraberlikle çocukların kendilerini ifade etmelerinin ne kadar önemli olduğunu dokunduğumuz her insana anlatmaya çalıştık. Güldük, top oynadık, holyop çevirdik, yemek yedik, kızdık, yorulduk, yeni insanlar tanıdık. Yağmurda ıslandık, ağır koliler taşıdık ama hep beraber inandığımız ilkelerin gerçekleşebildiğini görerek umutlandık.
Bu projeye gönüllü evet diyen, iş bölümü içinde yer alan küçük büyük fark etmez katkı sunan, yaptığımız çalışmayı önemseyerek bizi dinleyen bize inan herkese çok teşekkür ediyoruz.

Çocuklara inancımız her geçen gün artarak büyüyor.

Çocuklardan Mesajlar

Resimlerin buyuk halini goruntulemek icin ustune tiklayarak yeni bencerede goruntuleyebilirsiniz.

Mesajım Var yayınına iletişim adresimizden ulaşabilirsiniz.

Bu web sayfası,Gündem Çocuk Derneği tarafından yürütülen ve Avrupa Komisyonu tarafından desteklenen Mesajım Var Projesi kapsamında yayın yapmaktadır. Web sitesinin Avrupa Birliği'nin resmi görüşlerini yansıttığı düşünülmemelidir.